Suggested Correspondences to Words of German Origin: A Corpus Linguistics and Artificial Intelligence Based Research

Toplumlar arasında gerçekleşen ticari ilişkiler, bilim, sanayi ve teknolojideki ilerlemeler kültürlerarası etkileşimi artırmaktadır. Kültürlerarası etkileşim sonucunda diller arasında sözcük alış-verişi gerçekleşmektedir. Geniş bir coğrafyaya yayılmış olan Türk dili de diğer dillerle etkileşim içinde olmuş ve bu etkileşim sonucunda dünya dillerinden Türkçeye sözcük ödünçlemeleri gerçekleşmiştir. Aynı şekilde Türkçeden diğer dünya dillerine sözcük aktarımları olmuştur. Bu noktadan hareketle Almancadan Türkçeye alıntılanmış sözcüklere önerilen karşılıklara yapay zekâdan faydalanarak karşılık bulma merkezli bir çalışma sunulmuştur. Almanca kökenli sözcüklerin Türkçedeki güncel derlem veri tabanlarındaki kullanım sıklığı incelenmiş ve Türk Dil Kurumu (TDK) tarafından önerilen karşılıkların işlekliği sorgulanmıştır. Araştırmada, TDK’nin 1972–2008 yılları arasında yayımladığı kılavuzlarda geçen 17 Almanca kökenli sözcüğün yazılı metinlerdeki kullanım sıklıkları analiz edilmiştir. Derlem analizlerine göre bazı TDK önerilerinin dilde yaygın biçimde benimsendiği, bazı karşılıkların (iveğen, çöküntü hendeği, pürüzalır, çukurbaskı) ise kullanılmadığı görülmüştür. Bu durumdan yola çıkılarak, kullanılmayan karşılıklar için yapay zekâ destekli yeni öneriler sunulmuştur. Ayrıca Türkçe’de Almanca kökenli sözcüklere önerilen karşılıklara yeni sözcük önerileri sunmak ve bundan sonraki süreçte Türkçeye yeni kopyalanan sözcüklere öneri yapılırken yapay zeka destekli programların da bir alternatif olabileceğini göstermek amaçlanmıştır. ChatGPT, Gemini ve Co-Pilot adlı yapay zekâ sistemleri kullanılarak önerilen yeni karşılıklar, anlam saydamlığı, kültürel uyum ve dil bilgisel uygunluk ölçütlerine göre değerlendirilmiştir. Araştırma, yapay zekânın terim karşılığı üretiminde dil planlaması süreçlerine katkı sunabileceğini göstermektedir. Sonuç olarak, yapay zekâ destekli önerilerin, geleneksel yöntemlerle birlikte değerlendirilmesi ve dil uzmanlarının görüşleriyle harmanlanması gerektiği vurgulanmıştır. Çalışma, sözcük ve terim üretme ve dil politikaları bağlamında yapay zekânın tamamlayıcı bir araç olabileceğini göstermektedir.