An Analysis of the Intent to Create False or Misleading Impressions in Trade-Based Market Manipulation with Respect to Wash Sales

1980’li yıllardan itibaren liberal politikaların uygulanmaya başlanması, sermaye piyasalarının ve Sermaye Piyasası Kurulu’nun ihdas edilmesiyle birlikte ekonomik bir suç olarak ortaya çıkan işleme dayalı piyasa dolandırıcılığı suçu, ilk olarak mülga 28.07.1981 tarihli ve 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun (Kanun) 47’nci maddesinde ve ardından 30.12.2012 tarihli ve 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 107/1’inci maddesinde özel olarak düzenlenmiştir. Kendinden kendine, wash sales, yıkama satış, karşılıklı satış ya da sahte satış işlemler olarak adlandırılan işlem türü, işleme dayalı piyasa dolandırıcılığı suçunun en yaygın görünümlerinden biridir. Bu işlem türünde, işleme dayalı piyasa dolandırıcılığı suçunun failleri, iştirak halinde gerçekleştirdikleri işlemlerle, aynı fiyat seviyesinden ve çoğunlukla saniyelerle ifade edilen zaman aralıklarında, kendi kişisel hesapları arasında ya da üçüncü kişilerin hesaplarıyla kendi hesapları arasında, yapay bir piyasa hareketliliği oluşturmayı amaçlamaktadırlar. Bu hareketlilik sırasında, sermaye piyasası aracının çıkış ve varışı aynı mecraya yönelik olduğu için, mülkiyeti el değiştirmemektedir. İşleme dayalı piyasa dolandırıcılığı suçunun Kanun’da sayılan seçimlik hareketlerinin, sermaye piyasasının işleyişinde, işlenmesi alışılagelen hareketler olması; hareketin ne zaman suç tipine sebebiyet vereceğini, özellikle suçun manevi unsurunun tespiti bakımından güçleştirmektedir. Kendinden kendine işlemler, çeşitli özellikleri dolayısıyla bu durumun ispatı bakımdan öne çıkmaktadır. Çalışmamız işleme dayalı piyasa dolandırıcılığı suçunun manevi unsurunu incelemekte, bu suçun doğrudan kastla işlendiğini ve yanlış veya yanıltıcı izlenim uyandırma amacını unsur olarak içerdiğini belirlemekte ve kendinden kendine işlemlerde manevi unsurun varlığını, Sermaye Piyasası Kurulu’nun (Kurul) denetim yetkisi çerçevesinde değerlendirmektedir. Literatürde işleme dayalı piyasa dolandırıcılığı suçunu konu edinen çeşitli çalışmalar mevcuttur. Çalışmamız, suç tipinin en çok işlendiği işlem biçimi üzerinden, Kurul’un aynı zamanda dava şartı olan denetiminde, manevi unsurun tespitine ilişkin kriter ve uygulamaları ilk kez ortaya koyması bakımından özellik arz etmektedir.